Sadliński o Lipcu na Białorusi

Poetycko o sprawach niełatwych

Lipiec na Białorusi to trzeci tomik Izabeli Fietkiewicz-Paszek. Mieszkanka Kalisza debiutowała dziesięć lat temu książką Portret niesymetryczny (2010), po zaledwie roku ukazały się Próby wyjścia (2011), a teraz (po dłuższej przerwie) autorka opublikowała co następuje.

Lipiec na Białorusi (2020) to najmniejszy (jeśli chodzi o objętość tekstu) tomik z całej trójki – liczące zwykle po kilkanaście wersów utwory zostawiają na kartkach sporo przestrzeni (książka ma format nieco większy od zeszytowego). Z wierszy bije prostota właściwa autorom, którzy swoje już poeksperymentowali, jeśli chodzi o formę; teraz chcą po prostu trafić w punkt. I trafiają. Izabela Fietkiewicz-Paszek często posługuje się zdaniami krótkimi lub równoważnikami zdań; używa wyliczeń, przerzutni, akcentuje puenty.

Próby utożsamiania twórcy z podmiotem lirycznym są – w sferze odbioru współczesnej poezji – niewskazane i dla recenzenta stanowią zwykle prostą drogę do bycia uznanym za laika. Jednak Izabela Fietkiewicz-Paszek więcej niż sugeruje, że jej utwory można czytać w biograficznym kluczu – umieszcza rodzinne zdjęcia, pisze o poszukiwaniu korzeni na tytułowej Białorusi („polodowcowej, płaskiej, z pagórkami”); w przedostatnim utworze (Powrót) okazuje się, że podmiot liryczny nosi nazwisko autorki (zapewne pierwsze z dwuczłonowego, zważywszy na wątek poszukiwania korzeni).

Lipiec na Białorusi to drugi z rzędu tomik Izabeli Fietkiewicz-Paszek, który ukazał się w szczecińskim Zaułku Wydawniczym Pomyłka. Książki tam wydawane stanowią połączenie słowa z czymś wizualnym (może to być obraz, grafika, fotografia). Poprzedni tomik autorki Próby wyjścia był oryginalną serią sonetów nawiązujących do konkretnych (zamieszczonych w publikacji) obrazów Zdzisława Beksińskiego czy Marca Chagalla. Tym razem natomiast wiersze przeplatane są fotografiami ulic, pomników, świątyń, osób.

Autorka nawiązuje do legendy związanej z jeziorem Świteź; pisze też o Starych Wasiliszkach, skąd pochodził Czesław Niemen („Jeśli dobrze ustawić głos i szeroko rozłożyć skrzydła, można unieść się z dowolnej ziemi”.). Pojawia się również temat Nowogródka, a z nim oczywiście Adam Mickiewicz („Ale słowa nie płoną, a ja im wierzę. Wierzę temu miejscu i jego pamięci.”). Jest też nawiązanie do Maksymiliana Kolbego, który przyjechał do Grodna z misją Rycerza Niepokalanej. „Tu, gdzie żydowska biedota modliła się w drewnianej synagodze, gdzie na miejscu spalonej świątyni wylali beton, ulicę zmienili na Darwina”.

„Minęłyśmy się w czasie o parę wojen, szkół literackich, trochę załatwionych spraw. Zostały pytania, brzmią, jakby kondukt wciąż przecinał miasto” – tak podmiot liryczny zwraca się z kolei do Elizy Orzeszkowej w nawiązaniu do jej pogrzebu. Pod wierszami znajdują się liczne przypisy (takie nietypowe, bo bez numerków) – to sprawia, że książka jest nie tylko refleksyjna, ale i reportażowa, erudycyjna.

Na kartach tego 58-stronnicowego tomiku pojawia się sporo konkretnych miejsc, obiektów, np. Cerkiew Kołoska, Wielka Synagoga Chóralna, Kościół św. św. Heleny i Szymona, plac Niepodległości w Mińsku. Autorka znajduje w nich ludzkie historie, często dramatyczne. Między wierszami przewija się Witalik, tajemniczy krewny spotkany podczas podróży na Białoruś, żegnany w końcu na stronie 41. „Łączy nas krew, Witaliku, łączy strach naszych dziadków. Moi wyjechali i taki był koniec wspólnej historii. Odtąd jedni mieli tęsknić za lepszym, drudzy za swoim, z czasem nawet ten ból nazywali inaczej”.

W kwietniu 2012 roku Izabela Fietkiewicz-Paszek gościła jako poetka w Prudnickim Ośrodku Kultury. Sama jest organizatorką Ogólnopolskiego Festiwalu Poetyckiego im. Wandy Karczewskiej w Kaliszu. Oprócz wierszy pisze też teksty piosenek, recenzje i felietony.

Bartosz Sadliński

Sadliński Bartosz, Poetycko o sprawach niełatwych, Gazeta Pogranicza nr 7(44)/2020 z 19 lutego 2020/

LIPIEC NA BIAŁORUSI – FRAGMENTY, NAGRANIA, GŁOSY O KSIĄŻCE

fragment książki (1)

fragment książki (2)

galeria zdjęć – miejsca opisane w książce

Karol Maliszewski, posłowie do Lipca na Białorusi

Bartosz Sadliński o Lipcu na Białorusi

Leszek Żuliński o Lipcu na Białorusi

Beata Golacik o Lipcu na Białorusi

Program TV Kacpra Płusy, rozmowa o Lipcu na Białorusi, III 2020

Krzysztof Mich, Tryptyk inspirowany Lipcem na Białorusi

Bogdan Zdanowicz czyta wiersz „Wielka synagoga chóralna”

Bogdan Zdanowicz czyta wiersz „Fara Witoldowa”

Grzegorz Malecha czyta wiersz „Stare Wasiliszki”